Οικία γέννησης στις Μουρνιές
Η Οικία Γέννησης του Ελευθερίου Βενιζέλου στις Μουρνιές ήταν το σπίτι στο οποίο ζούσε η οικογένεια του Κυριάκου και της Στυλιανής και στο οποίο γεννήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η οικογένεια αναγκάζεται να εγκαταλείψει την Κρήτη το 1866, μετά την μεγάλη κρητική επανάσταση, και να καταφύγει αρχικά στα Κύθηρα και στη συνέχεια στη Σύρο από όπου επέστρεψε το 1872. Ο Βενιζέλος ζει σε αυτό το σπίτι τα 2 πρώτα χρόνια της ζωής του και μετά την επιστροφή της η οικογένεια εγκαθίσταται στην πόλη των Χανίων, περνάει, ωστόσο, τα καλοκαίρια στις Μουρνιές. Το 1880 η οικογένεια μετακομίζει οριστικά στο σπίτι της Χαλέπας, το οποίο έχτισε ο Κυριάκος, και όπου σήμερα στεγάζεται η Οικία – Μουσείο Ελευθερίου Βενιζέλου. Στην πορεία των χρόνων το σπίτι των Μουρνιών κάηκε ή γκρεμίστηκε, όπως αναφέρεται στην έκθεση του αρχιτέκτονα – μηχανικού Παύλου Ν. Κακούρη, ο οποίος το 1955 –με πρωτοβουλία του γιου του Βενιζέλου, Σοφοκλή – αναλαμβάνει την αποκατάστασή του και του δίνει τη σημερινή μορφή του. Το 2018 ο Δήμος Χανίων παραχωρεί το σπίτι στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών & Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» και μετά τις απαραίτητες εργασίες αποκατάστασής του λειτουργεί, από τον Δεκέμβριο του 2019, με τη φροντίδα του Ιδρύματος ως Μουσείο.
Η έκθεση εκτείνεται σε δύο ορόφους και περιλαμβάνει κυρίως εποπτικό υλικό. Με σύγχρονο και ιδιαίτερα φροντισμένο γραφιστικό σχεδιασμό παρουσιάζεται στο ισόγειο η διαδρομή των παιδικών και νεανικών χρόνων του Βενιζέλου μέχρι το 1910. Επιπλέον εποπτικό υλικό παρουσιάζει την ιστορία του χωριού Μουρνιές, καθώς και της Οικίας. Στον όροφο παρουσιάζεται, μέσω εποπτικού υλικού, η διαδρομή της υπόλοιπης ζωής του μεγάλου πολιτικού, η οποία εμπλουτίζεται από αυθεντικό εικαστικό και φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Ιδρύματος. Στην Οικία δεσπόζει η αυθεντική κούνια του Ελευθερίου Βενιζέλου, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα και εκτίθεται μετά τη συντήρησή της στο ισόγειο.
Στον χώρο έχει εγκατασταθεί μία διαδραστική εφαρμογή (παιχνίδι) που παρουσιάζει με χρονολογική σειρά τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής του Βενιζέλου συνδυάζοντάς τα με αντικείμενα και ιστορικά τεκμήρια από το αρχείο του Ιδρύματος και τα τρία μουσεία της Χαλέπας, του Θερίσου και των Μουρνιών (Ε.Π. ΚΡΗΤΗ 2014-2020). Επίσης, μία εφαρμογή 3D αναπαράστασης ενός τυπικού κρητικού σπιτιού στα τέλη του 19ου αιώνα, στην οποία ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί στους χώρους της οικίας και να ανακαλύψει χαρακτηριστικά αντικείμενα του τρόπου ζωής των Κρητικών της εποχής εκείνης (ΕΠΑνΕΚ 2014-2020).
Κύριοι χορηγοί του έργου της ανακαίνισης του Μουσείου είναι η Περιφέρεια Κρήτης και o Συνεταιρισμός Φαρμακοποιών Χανίων.
